H παχυσαρκία αποτελεί έναν διεθνώς αναγνωρισμένο παράγοντα κινδύνου για την δημόσια υγεία και έχει λάβει στις μέρες μας διαστάσεις παγκόσμιας επιδημίας. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας χαρακτηρίζει την παχυσαρκία ως μία από τις σύγχρονες επιδημίες που θέτουν σε κίνδυνο την ζωή ενός μεγάλου μέρους του πληθυσμού και αποτελεί παγκοσμίως τη δεύτερη κατά σειρά αιτία θανάτων που μπορούν να αποφευχθούν.
Η χώρα μας, μαζί με άλλες Μεσογειακές χώρες έχει τα υψηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας στην Ευρώπη. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας, η Ελλάδα κατέχει την πρώτη θέση στην Ευρώπη στην παχυσαρκία των αντρών σε ποσοστό 26,7% ενώ στην παχυσαρκία των γυναικών βρίσκεται στη δεύτερη θέση με ποσοστό 17,8%.
Η υψηλή θνησιμότητα των ασθενών οφείλεται στο ότι η παχυσαρκία αυξάνει την πιθανότητα να παρουσιάσουν παθήσεις όπως υψηλή αρτηριακή πίεση, διαβήτη, καρδιαγγειακά νοσήματα, οστεοαρθρίτιδα, εγκεφαλικά επεισόδια, χολυκιστοπάθεια, καρκίνο του στήθους, του προστάτη και του εντέρου. Η παχυσαρκία σχετίζεται επίσης με διαταραχές της γονιμότητας, αποφρακτικό απνοϊκό σύνδρομο κατά την διάρκεια του ύπνου και κατάθλιψη.
Η παχυσαρκία δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν μία αισθητική ιδιομορφία ή πρόβλημα, αλλά ως νόσος, η οποία απαιτεί ολοκληρωμένη θεραπεία.
Η παχυσαρκία είναι η παθολογική αυξημένη εναπόθεση λίπους στο ανθρώπινο σώμα. Για το εντοπισμό της παχυσαρκίας χρησιμοποιούμε το δείκτη μάζας σώματος Δ.Μ.Σ.( πηλίκο του βάρους δια ύψος στο τετράγωνο) Παχύσαρκος λέγεται κανείς όταν ο Δ.Μ.Σ. ξεπερνά το 30, ενώ όταν η τιμή του δείκτη υπερβαίνει το 35 πρόκειται για περίπτωση νοσογόνου παχυσαρκίας.
Στις περιπτώσεις της νοσογόνου παχυσαρκίας που τα συντηρητικά μέσα (δίαιτες, φάρμακα) δεν έχουν μακροπρόθεσμο ή μόνιμο αποτέλεσμα, η μόνη ελπίδα είναι η χειρουργική παρέμβαση. Το American National Institute of Health θεωρεί ότι η χειρουργική είναι κατάλληλη σε άτομα με Δ.Μ.Σ. άνω του 35 με τουλάχιστον 2 προβλήματα υγείας που να σχετίζονται με την παχυσαρκία ή για άτομα με Δ.Μ.Σ. άνω του 40 ακόμα και χωρίς σύνοδες νόσους.
Με την χειρουργική γίνονται αλλαγές στο πεπτικό σύστημα, που έχουν σαν αποτέλεσμά το μόνιμο περιορισμό στην ποσότητα της προσλαμβανόμενης τροφής, έτσι ώστε ο οργανισμός να καταναλώσει τα αποθηκευμένα αποθέματα λίπος.
Μετά την χειρουργική επέμβαση παρατηρείται σημαντική απώλεια βάρους που συνήθως συνεχίζεται για 12-18 μήνες. Ο ρυθμός απώλειας βάρους επηρεάζεται από την ηλικία, το φύλο και το προ εγχειρητικό πλεονάζον βάρος. Όσο μεγαλύτερο είναι το πλεονάζον βάρος, τόσο μεγαλύτερη είναι η ανά μήνα απώλεια. Δώδεκα μήνες μετά την επέμβαση οι ασθενείς έχουν χάσει περισσότερο από 1/3 του αρχικού υπερβάλλοντος βάρους τους, ενώ στους 18 μήνες το βάρος προσεγγίζει στο ιδανικό με μία απόκλιση 15-20%, ιδίως αν η μετεγχειρητική πορεία συνοδεύεται από τακτική παρακολούθηση από πλήρη ομάδα (εξειδικευμένος στη λαπαροσκοπική χειρουργική, εξειδικευμένος ψυχολόγος που θα βοηθήσει να προσαρμοστεί ο ασθενής στις νέες συνθήκες, διαιτολόγος που θα βοηθήσει στο προγραμματισμό των γευμάτων). Η συνεργασία και η συνέπεια του ασθενούς παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο.
Μετά το χειρουργείο, απαιτείται ειδική διατροφή έως ότου αναρρώσει το στομάχι. Στην αρχή επιτρέπεται μόνο η κατανάλωση υγρών χαμηλής περιεκτικότητας σε υδατάνθρακες, όπως τσάι ή ζωμός και λίγο αργότερα μπορούν να καταναλωθούν πολτώδεις τροφές χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά, όπως π.χ. πολτοποιημένα φρούτα. Αργότερα, η διατροφή μπορεί να περιλαμβάνει μία ποικιλία φαγητών, σε μικρές ποσότητες
Οι περιοριστικές επεμβάσεις δίνουν την δυνατότητα ελέγχου του κορεσμού, αρκεί να ακολουθούνται μερικοί κανόνες διατροφής. Η τροφή πρέπει να είναι καλά μασημένη ( 15-20 φορές) και η κατάποση αργή. Η διάρκεια του γεύματος πρέπει να είναι τουλάχιστον 25 λεπτά και μαλακές τροφές που περιέχουν μεγάλες ποσότητες λίπους (π.χ. τσίπς, ξηροί καρποί, χυμοί, σοκολάτα, μπισκότα, παγωτά) πρέπει να αποφεύγονται. Οι τροφές αυτές δε δημιουργούν κορεσμό και μπορεί εύκολα να γίνει υπερκατανάλωση. Η κατανάλωση είδους τροφών αποτελεί και την κυρία αιτία αποτυχίας των περιοριστικών επεμβάσεων (soft calorie syndrome). Αντίθετα, σκληρές, ινώδες υδρόφιλες τροφές όπως το κρέας, το ψωμί, το ρύζι και τα ζυμαρικά μπορεί να είναι δύσπεπτες, δημιουργούν όμως ικανοποιητικό κορεσμό. Τα δυσπεπτικά ενοχλήματα διαφέρουν από άτομο σε άτομο, αλλά η ανοχή στις τροφές αυτές βελτιώνεται με το χρόνο. Η ποσότητα τροφής σε κάθε γεύμα δεν πρέπει να ξεπερνά τα 200 γρ. και ο ημερησίος αριθμός των γευμάτων τα 3-4 . Τα αεριούχα αναψυκτικά πρέπει να αποφεύγονται. Η λήψη υγρών κατά την διάρκεια του γεύματος πρέπει επίσης να αποφεύγεται, γιατί διευκολύνει την κένωση του γαστρικού θυλάκου.
Υπάρχουν κάποια προβλήματα που ενδέχεται να παρουσιαστούν, αναλόγως με τον τύπο της επέμβασης που θα πραγματοποιηθεί και περιλαμβάνουν:
• Υποθρεψία.
Ο οργανισμός μπορεί να μην είναι σε θέση να απορροφήσει όλες τις βιταμίνες που χρειάζεται. Για το λόγος αυτό χρειάζεται συνεχής παρακολούθηση κάποιον μικροθρεπτικών συστατικών (Ca, Κ, Β12, φυλλικό οξύ και λευκώματα) Τα προβλήματα αυτά αντιμετωπίζονται με τη κατάλληλη λήψη ανάλογων σκευασμάτων.
• Αφυδάτωση.
Μπορεί να προκληθεί μείωση της ποσότητας των υγρών που απορροφώνται από τον οργανισμό. Οι ειδικοί θα δώσουν οδηγίες για την πρόληψη της αφυδάτωσης.
• Δυσανεξία στη λακτόζη.
Πρόκειται για απώλεια της ικανότητας πέψης της λακτόζης (ένα σάκχαρο που βρίσκεται σε γαλακτοκομικά προϊόντα).
Οι παχύσαρκοι ασθενείς οφείλουν να κατανοήσουν ότι η χειρουργική επέμβαση αποτελεί ένα χρήσιμο βοήθημα στον αγώνα κατά της παχυσαρκίας που πρέπει να αξιοποιήσουν αποτελεσματικά οι ίδιοι. Η έλλειψη πειθαρχίας στις μετεγχειρητικές οδηγίες, οι συχνές διαιτητικές παρεκτροπές και η ανεξέλεγκτη κατανάλωση γλυκισμάτων και αλκοόλ είναι δυνατόν να υπονομεύσουν την επέμβαση και να περιορίσουν την απώλεια βάρους.