Η εγκυμοσύνη αποτελεί μία φυσιολογική κατάσταση στη ζωή της γυναίκας. Διαρκεί 40 εβδομάδες ή 280 ημέρες αρχίζοντας από την πρώτη ημέρα της τελευταίας περιόδου. Στο σώμα της γυναίκας συμβαίνουν πολλές αλλαγές που αποσκοπούν
•    στη ρύθμιση του μεταβολισμού των εγκύων
•    στη  προαγωγή της ανάπτυξης του εμβρύου
•    στην προετοιμασία της μητέρας για τον τοκετό και το θηλασμό.

Το μέγεθος του σώματος και το βάρος της μητέρας πριν από την εγκυμοσύνη παίζουν καθοριστικό ρόλο στο βάρος  και την νοσηρότητα του νεογνού. Γενικά, μεγαλόσωμές γυναίκες γεννούν μεγαλόσωμα μωρά και το αντίστροφο. Επίσης, τα νεογνά ελλειποβαρών γυναικών παρουσιάζουν αυξημένη νοσηρότητα και για αυτό το λόγο πρέπει να επιτυγχάνεται η κατάλληλη αύξηση βάρους της εγκύου κατά την κύηση. Το χαμηλό βάρος  γέννησης είναι αποτέλεσμα πρόωρου τοκετού ή καθυστερημένης ενδομήτριας ανάπτυξης. Προβλήματα επίσης παρουσιάζονται όταν η γυναίκα πριν από την εγκυμοσύνη είναι υπέρβαρη ή παχύσαρκη. Συγκριτικά με άλλες γυναίκες, οι  υπέρβαρες μπορεί να έχουν προβλήματα στον τοκετό, και αυξημένο κίνδύνο εμφάνισης διαβήτη και υπέρτασης στην εγκυμοσύνη. Τα νεογνά υπέρβαρών γυναικών μπορεί να ζυγίζουν πάνω από 4 κιλά.
Οι συστάσεις για την αύξηση βάρους κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης θα πρέπει να είναι εξατομικευμένες, σύμφωνα με τον Δείκτη Μάζας Σώματος (ΒΜΙ) της μητέρας πριν την εγκυμοσύνη (ΒΜΙ = βάρος/ύψος2), σύμφωνα με τον πίνακα του Institute Of Medicine (IOM, βλ. παρακάτω).

H διατροφή της εγκύου έχει καθοριστική σημασία για την υγεία του παιδιού της. Οι διαιτητικές ανάγκες κατά την κύηση είναι σημαντικές, αφού για την ανάπτυξη μιας νέας ζωής είναι απαραίτητα όλα τα θρεπτικά συστατικά και πολλά από αυτά σε αυξημένες ποσότητες σε σχέση με την περίοδο πριν από την εγκυμοσύνη.
Πριν από την σύλληψη, η γυναίκα θα πρέπει να υιοθετήσει ισορροπημένες διατροφικές συνήθειες, καθώς στο έμβρυο συμβαίνουν σημαντικές μεταβολές που εξαρτώνται εκτός των άλλων και από την προηγούμενη διατροφική  κατάσταση της μητέρας.
Η διατοφή της εγκύου θα πρέπει να αποβλέπει σε
•    Φυσιολογικό σωματικό βάρος
•    Καλή διατροφή κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης

Ο βασικός μεταβολισμός αυξάνει κατά 15-20% και επανέρχεται στα φυσιολογικά επίπεδα 5-6 ημέρες  μετά τον τοκετό. Μία φυσιολογική έγκυος χρειάζεται στην αρχή της εγκυμοσύνης κατά μέσο όρο 50-100 θερμίδες επιπλέον, που αυξάνονται σε 200-300 θερμίδες επιπλέον στις τελευταίες εβδομάδες εγκυμοσύνης.
Τα δημητριακά, τα φυλλώδη λαχανικά και τα φρούτα, θα πρέπει να καταναλώνονται σε ημερήσια βάση, ώστε να καλύπτουν τις διατροφικές ανάγκες και να παρέχουν τις απαραίτητες φυτικές ίνες. Το κρέας, τα πουλερικά, τα θαλασσινά, τα όσπρια και οι ξηροί καρποί, είναι εξέχουσες πηγές πρωτεϊνών, σιδήρου, μαγνησίου και ψευδαργύρου. Απαραίτητη είναι επίσης η κάλυψη των αναγκών σε ασβέστιο και αυτό συνεπάγεται την ανάγκη για επαρκή κατανάλωση γαλακτοκομικών (γάλα, γιαούρτι και τυριά) ή τροφών εμπλουτισμένων σε ασβέστιο. Αξιοσημείωτος είναι και ο ρόλος των ω3-λιπαρών οξέων στην εγκυμοσύνη αφού η κατανάλωσή τους σχετίζεται με αυξημένο δείκτη νοημοσύνης του νεογνού. Έτσι, συνιστάται αυξημένη κατανάλωση ψαριών και ωμών λαχανικών κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, τροφών πλούσιων σε αυτά τα λιπαρά.
Τα μοναδικά συμπληρώματα που συστήνονται στη διάρκεια της εγκυμοσύνης είναι το φυλλικό οξύ, ο σίδηρος και σε ορισμένες περιπτώσεις και το ασβέστιο. Το συμπλήρωμα φυλλικού οξέος πρέπει να το λαμβάνει κάθε γυναίκα αναπαραγωγικής ηλικίας έτσι ώστε να προλαμβάνονται διάφορες συγγενείς ανωμαλίες και δυσμορφίες που δημιουργούνται κατά την 6η εβδομάδα κύησης στο έμβρυο. Έρευνες έχουν δείξει ότι έγκυες με χαμηλή πρόσληψη και επίπεδα φυλλικού στην εγκυμοσύνη έχουν αυξημένες πιθανότητες να γεννήσουν νεογνά με συγγενείς ανωμαλίες όπως σύνδρομο Down ή ανωμαλίες νευρικού σωλήνα (ΝΤDs).
Συνεπώς, προληπτικά η συμπληρωματική χορήγηση 400 μg φυλλικού από την αρχή της αναπαραγωγικής ηλικίας μέχρι την ολοκλήρωση της εγκυμοσύνης εξασφαλίζει τη γέννηση ενός υγιούς νεογνού. Παράλληλα, όλες οι γυναίκες που βρίσκονται σε αναπαραγωγική ηλικία καλό είναι να καταναλώνουν τροφές πλούσιες σε φυλλικό οξύ, όπως φρέσκα φρούτα και άφθονα πράσινα φυλλώδη λαχανικά. Συμπληρώματα σιδήρου των 60-120 mg/ημέρα συνίστανται στην εγκυμοσύνη σε έγκυες που έχουν σιδηροπενική αναιμία ή χαμηλά επίπεδα αιματοκρίτη. Είναι γεγονός ότι οι απαιτήσεις σε σίδηρο αυξάνουν κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, κυρίως στο 2ο και 3ο τρίμηνο, και συνήθως είναι δύσκολο να καλυφθούν μόνο μέσω διατροφής, με αποτέλεσμα να συνιστάται συμπληρωματική χορήγηση 30 mg σιδήρου την ημέρα σε όλες τις εγκύους που δεν αναπτύσσουν αναιμία.
Αντίθετα, η συμπληρωματική χορήγηση ασβεστίου κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης δεν συνιστάται, εκτός και εάν η έγκυος δεν καταναλώνει γαλακτοκομικά προϊόντα, άρα έχει χαμηλή διαιτητική πρόσληψη ασβεστίου. Η κατανάλωση 3 μερίδων γαλακτοκομικών την ημέρα καλύπτει τις ημερήσιες ανάγκες σε ασβέστιο για την έγκυο (1000 mg/ημέρα από 19-50 ετών, 1300 mg/ημέρα κάτω των 18 ετών).
Οι έγκυες χρειάζονται τουλάχιστον 8 με 10 ποτήρια νερού καθημερινά, προκειμένου να έχει το σώμα τους την σωστή ενυδάτωση. Γυναίκες που αποκλείουν από την διατροφή τους ορισμένες τροφές ή τροφικές ομάδες (πχ. φυτοφάγοι, με δυσανεξία στην λακτόζη κλπ.), θα πρέπει να ενθαρρύνονται να συμβουλευτούν διαιτολόγο, προκειμένου να κάνει την θρεπτική τους αξιολόγηση και να τους συμβουλεύσει για υποκατάστατες τροφές αυτών που στερούνται.
Οι βασικότεροι παράγοντες που καθορίζουν την καλή θρεπτική κατάσταση της μητέρας είναι: η ομαλή αύξηση βάρους, η κατανάλωση μεγάλης ποικιλίας τροφίμων και θρεπτικών συστατικών, η χρήση των κατάλληλων συμπληρωμάτων βιταμινών και ιχνοστοιχείων και η αποφυγή του αλκοόλ, του καπνίσματος και άλλων βλαπτικών παραγόντων.
Γυναίκες που καπνίζουν έχουν συνήθως πρόβλημα στην πρόσληψη θρεπτικών συστατικών και κυρίως αντιοξειδωτικών βιταμινών και έτσι τα νεογνά τους γεννιούνται με μειωμένο σωματικό βάρος. Οι γυναίκες που καπνίζουν πάνω από 20 τσιγάρα την ημέρα μπορούν να γεννήσουν μωρά με νοητικά προβλήματα, καθώς το νεογέννητο αυτής της γυναίκας διατρέχει αυξημένο κίνδυνο αιφνίδιου βρεφικού θανάτου.
Το αλκοόλ εμποδίζει την παροχή οξυγόνου στο έμβρυο μέσω του ομφάλιου λώρου. Επίσης μειώνει την παραγωγή κυττάρων και προκαλεί ανωμαλίες στα παραγόμενα κύτταρα. Παράλληλα, απειλεί το έμβρύο με σοβαρές εγκεφαλικές αλλοιώσεις, μειωμένο ρυθμό ανάπτυξης, νοητική καθυστέρηση, αλλοίωση χαρακτηριστικών του προσώπου και προβλήματα της όρασης.
Για προληπτικούς λόγους συστήνεται μέτρια κατανάλωση καφεΐνης, εφόσον η γυναίκα καταναλώνει καφεΐνη.
Η  πρόσληψη της σακχαρίνης πρέπει να γίνεται με μέτρο. Η ασπαρτάμη δεν διαπερνά το πλακούντα, αλλά διασπάται σε ασπαρτικό οξύ, φαινυλαλανίνη και μεθανόλη. Πάντως προσοχή χρειάζεται σε μητέρες που είναι ετεροζυγώτες στην φαινυλοκετονουρία.
Η δυσκοιλιότητα είναι δυνατόν να εμφανιστεί κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης, είτε εξαιτίας της πρόσληψης συμπληρωμάτων σιδήρου, είτε λόγω των φυσιολογικών πεπτικών μεταβολών στο διάστημα αυτό. Για την ανακούφιση της δυσκοιλιότητας, η έγκυος θα πρέπει να συμπεριλάβει στην διατροφή της τροφές πλούσιες σε φυτικές ίνες (όπως δημητριακά ολικής αλέσεως, όσπρια και φρούτα), να αυξήσει την κατανάλωση υγρών και εάν είναι δυνατόν, να αυξήσει κάπως την δραστηριότητά της.
Ο διαβήτης κυήσεως αποτελεί μια επιπλοκή της εγκυμοσύνης που παρουσιάζεται συνήθως μετά την 24η εβδομάδα, σε ποσοστό περίπου 7% όλων των κυήσεων. Μακροπρόθεσμες μελέτες έχουν δείξει ότι, τα παιδιά γυναικών που εμφάνισαν διαβήτη κυήσεως, έχουν αυξημένη αρτηριακή πίεση και αυξημένο ΒΜΙ κατά την παιδική ηλικία. Ο διαβήτης κυήσεως δυσκολεύει συχνά τον τοκετό και αυξάνει την πιθανότητα καισαρικής τομής.

Η υπέρταση εγκυμοσύνης εμφανίζεται σε ποσοστό 8-10% των εγκύων. Παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο για εμφάνιση υπέρτασης κυήσεως είναι η χρόνια υπέρταση, το ιστορικό προ-εκλαμψίας σε προηγούμενη εγκυμοσύνη, μικρή (<20 ετών) ή μεγάλη (>40 ετών) ηλικία της εγκύου, η παχυσαρκία και κάποιοι γενετικοί παράγοντες. Καμία θεραπευτική αγωγή δεν έχει αποδειχθεί πλήρως αποτελεσματική για την πρόληψη ή την καθυστέρηση της προ-εκλαμψίας. Μελέτες που συσχετίζουν την διάγνωση με την λήψη συμπληρωμάτων ασβεστίου καταλήγουν ότι αυτά θα πρέπει να λαμβάνονται μόνο όταν η διαιτητική του πρόσληψη είναι πολύ χαμηλή.
Λόγω της ευαισθησίας που έχουν οι έγκυες αν εκτεθούν στους παθογόνους μικροοργανισμούς που μπορεί να περιέχονται σε κάποια τρόφιμα (όπως Salmonella, Helicobacter pylori, Shigella, Escherichia coli, Cryptosporidium, Listeria monocytogenes κλπ.), δεν θα πρέπει να καταναλώνουν μη-παστεριωμένους χυμούς, ωμά βλαστάρια ή μη-παστεριωμένα γαλακτοκομικά προϊόντα. Θα πρέπει επίσης να μην τρώνε ωμά ή μισοψημένα κρέατα, αλλαντικά, πουλερικά, ψάρια και οστρακοειδή.

——————————————————————————–

Nutri – Care

Λ. Αλεξάνδρας 192β – Αμπελόκηποι

Λ. Ιασωνίδου 54β – Ελληνικό

Αρθρογράφος: Αναστασια Παπαδοπούλου, Κλινική Διαιτολόγος – Διατροφολόγος