Στόχοι διαιτολογικής παρέμβασης που πρέπει να εφαρμόζονται σε όλα τα άτομα που έχουν διαβήτη

1.Επιτύχανση και διατήρηση των καλύτερων επιπέδων στις μεταβολικές καταστάσεις  που συμπεριλαμβάνουν:

• Τα επίπεδα της γλυκόζης στα φυσιολογικά πλαίσια ή κοντά στα φυσιολογικά έτσι ώστε να προληφθούν  ή να μειωθούν κίνδυνοι  για επιπλοκές που συσχετίζονται με τις καταστάσεις χρόνιας υπεργλυκεμίας.
• Τα λιπίδια  και τις λιποπρωτεινικό προφίλ για την μείωση του κινδύνου για αθηρωσκλήρανσης
• Τα επίπεδα της πίεσης για την μείωση του κινδύνου για αγγειακά νοσήματα.

2.Πρόληψη και θεραπεία των χρόνιων επιπλοκών του διαβήτη. Τροποποίηση της διατροφικής πρόσλήψης και τρόπου ζωής έτσι ώστε να είναι κατάλληλοι για την θεραπεία και πρόληψη της παχυσαρκίας, δυσλιπιδαιμίας, καρδιαγγειακών νοσημάτων, υπέρτασης και νεφροπάθειας.

3.Βελτίωση της υγείας μέσω της σωστής διατροφής και της φυσικής δραστηριότητας.

4.Προσαρμογή των εξατομικευμένων διατροφικών αναγκών σε κάθε άτομο.

Στόχοι διαιτολογικής παρέμβασης που πρέπει να εφαρμόζονται σε άτομα με ειδικές ανάγκες.

• Για νεαρά άτομα που έχουν διαβήτη τύπου 1 πρέπει να εξασφαλίζεται επαρκή ενεργειακή πρόσληψη για την σωστή και ισορροπημένη  ανάπτυξη τους  προσαρμοσμένη σε δόσεις ινσουλίνης που λαμβάνουν καθημερινά.  Πρέπει να είναι κατάλληλο και εύκολο εφαρμόσιμο  στην καθημερινή ζωή και  φυσική τους δραστηριότητα.
• Για νεαρά άτομα με διαβήτη τύπου 2, εκπαίδευση εύκολων διατροφικών εναλλαγών και επιλογή της σωστής φυσικής δραστηριότητας για την βελτίωση της αντίστασης της ινσουλίνης.
• Για έγκυες ή θηλάζουσες γυναίκες εξασφάλιση επαρκής ενεργειακής και διατροφικής πρόσληψης
• Για ενηλικιωμένα άτομα εξασφάλιση διατροφικών και ψυχολογικών αναγκών προσαρμοσμένων στην ηλικία τους
• Για άτομα σε θεραπεία με ινσουλίνη εκπαίδευση στην αντιμετώπιση υπο/υπερ-γλυκεμίας.
• Για άτομα που έχουν προδιάθεση στην  ανάπτυξης του διαβήτη μείωση του κινδύνου εκπαιδεύοντας να τρώνε σωστά και ενθάρρυνσης στην αύξηση της φυσικής δραστηριότητας.

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΗ

Υδατάνθρακες και διαβήτης.

Μελέτες που έχουν γίνει σε άτομα με  διαβήτη  υποστηρίζουν την σημαντικότητα να συμπεριλαμβάνονται φαγητά που περιέχουν υδατάνθρακες όπως φρούτα, δημητριακά, όσπρια,  λαχανικά και γαλακτοκομικά προϊόντα χαμηλής περιεκτικότητας σε λίπος. Οι παράγοντες που επηρεάζουν την αύξηση της γλυκόζης στο αίμα μετά της κατανάλωση των φαγητών (μεταγευματική γλυκαιμία) είναι: το σύνολο των υδατανθράκων, των τύπο των υδατανθράκων αν είναι απλοί (ζάχαρη, γλυκά, μέλι, σοκολάτα, γλυκά οινοπνευματώδη ποτά κ.ά.) ή σύνθετη  υδατάνθρακες (αμυλούχες τροφές, φρούτα), μαγείρεμα των φαγητών και σύσταση του φαγητού και σε άλλα θρεπτικά συστατικά( όπως το λίπος και διαφορές φυσικές ουσίες που ενδεχομένως καθυστερούν την πέψη.) Παρόλαυτα το σύνολο των υδατανθράκων και η σωστή κατανομή τους σε γεύματα και snack είναι ποιο σημαντικό από το είδος και τον τύπο του υδατάνθρακα.
Μελέτες που έχουν γίνει σε άτομα με διαβήτη τύπου 1 δείχνουν την μεγάλη συσχέτιση ανάμεσα σε προγευματική ινσουλίνη και μεταγευματική απάντηση σε υδατάνθρακες ( δηλαδή την αύξηση των επιπέδων της γλυκόζης μετά από την κατανάλωση των υδατανθράκων)  που περιλαμβάνονται σε γεύμα. Πρέπει να προσαρμόζεται η δόση της προγευμάτικής  ινσουλίνης σε σύνολο των υδατανθράκων που περιέχονται σε γεύμα.
Σε άτομα με διαβήτη τύπου 2  δείχνει πώς η κατανάλωση των υδατανθράκων μαζί με μονοακόρεστα λιπαρά οξέα μειώνει την μεταγευματική υπεργλυκεμία και τρυγκλεκυρεδαιμία. Όμως μεγάλη αύξηση του λίπους μπορεί να εμποδίσει την απώλεια  βάρους στα άτομα που την χρειάζονται  και ενδεχομένως θα συμβάλλει στην αύξηση του. Έτσι η σύσταση της δίαιτας σε υδατάνθρακες μαζί με μονοακόρεστο λίπος πρέπει να είναι εξατομικευμένη σε κάθε άτομο, ανάλογα με την διατροφική του κατάσταση, το λιπιδαιμικό του προφίλ και θεραπευτικούς στόχου της δίαιτας.

Γλυκαιμικός δείκτης. .

Βασικό κριτήριο παλιά  για την επιλογή των υδατανθράκων ήταν ο χαμηλός γλυκαιμικός δείκτης των τροφών (ο ρυθμός με τον οποίο η γλυκόζη του αίματος αυξάνεται και μειώνεται μετά την κατανάλωση μίας συγκεκριμένης τροφής). Οι σύνθετοι υδατάνθρακες (αμυλούχες τροφές, φρούτα) έχουν χαμηλότερο γλυκαιμικό δείκτη  έναντι απλών σακχάρων (ζάχαρη, γλυκά, μέλι, σοκολάτα, γλυκά οινοπνευματώδη ποτά κ.ά.) Οι σύνθετοι υδατάνθρακες είναι πλούσιοι σε φυτικές ίνες που αυξάνουν τόσο τον όγκο όσο και το χρόνο διέλευσης των τροφών από το έντερο. Έτσι, επειδή αργούν να χωνευτούν, οι σύνθετοι υδατάνθρακες απελευθερώνουν αργά τα σάκχαρα στο αίμα, ενώ ταυτόχρονα ο διαβητικός αισθάνεται χορτασμένος για περισσότερο χρόνο και αποφεύγονται οι μεταγευματικές υπο/υπεργλυκαιμίες. Παρόλο που η κατανάλωση των σύνθετων υδατανθράκων μειώνει την μεταγευματική γλυκαιμία οι μελέτες έχουν δείξει ότι η μακροχρόνια κατανάλωση τους δεν είχε κάποιο όφελος στην βελτίωση των επιπέδων της γλυκοζιωμένης αιμοσφαιρίνης HbA1, φρουκτοσαμίνης ή των επιπέδων της ινσουλίνης.

Φυτικές ίνες

Όπως και για όλο το πλυθισμό έτσι και άτομα που πάσχουν από διαβήτη πρέπει να επιλέγουν τα φαγητά πλούσια σε φυτικές ίνες όπως τα όσπρια, τα φρούτα και τα λαχανικά, επειδή εξασφαλίζουν επαρκή ποσότητα των βιταμινών, των ιχνοστοιχείων και των ινών. Οι μελέτες έχουν δείξει ότι η μεγάλη κατανάλωση των τροφών πλούσιων σε  φυτικές  ίνες στα άτομα με διαβήτη τύπου 1 συμβάλλει στην  βελτίωση της γλυκαιμίας. Επίσης, στα άτομα με διαβήτη τύπου 2 παρατηρείται βελτίωση της γλυκαιμίας, της υπερινσουλιναιμίας και του λιπιδαιμικού προφίλ.

Γλυκαντικές ουσίες

Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι η κατανάλωση της  διατροφικής σουκρόζης δεν αυξάνει την γλυκαιμία παραπάνω από ισοθερμιδική κατανάλωση  του αμύλου. Έτσι πρόσληψη της σουκρόζης και των φαγητών που την περιέχουν δεν πρεπει να περιορίζεται από άτομα με διαβήτη για την επιδείνωση της γλυκαιμίας, απλώς πρέπει να συνυπολογίζεται στα σύνολο των θερμίδων.
Στα άτομα με διαβήτη η φρουκτόζη μειώνει την μεταγευματική απάντηση αν με αυτήν αντικαθίσταται η σουκρόζη ή το άμυλο, όμως αναφέρετε ότι έχει αρνητική επίδραση στο λιπιδαιμικό προφίλ ενός διαβητικού. Άρα τα γλυκά με φρουκτόζη πρέπει να αποφεύγονται από άτομα που πάσχουν από διαβήτη, χωρίς όμως να συστήνεται να αποφεύγουν και τις  φυσικές τροφές που την περιέχουν όπως φρούτα και τα λαχανικά.
Η σάκχαρη στα αλκοολούχα ποτά  προκαλεί  μείωση την μεγαγευματικής γλυκαιμίας παραπάνω από την φρουκτόζη, σουκρόζη και την γλυκόζη και έχει  χαμηλότερη θερμιδική αξία. Είναι ασφαλείς οι διαβητική να καταναλώνουν λίγο αλκοόλ μαζί με το γεύμα διαφορετικά θα προκαλέσουν υπογλυκαιμία., όμως πολλές φορές μπορεί η κατανάλωση τους να προκαλέσει διάρροια ειδικά στα νεαρά άτομα.

Παγκόσμιος Οργανισμός Συστάσεις Φαρμάκων και Φαγητών δεν απαγορεύει να καταναλώνεται η ασπαρτάμι από διαβητικά άτομα, ούτε  τα φαγητά πλούσια σε αυτήν. Τα προϊόντα αυτά πριν βγουν στην αγορά πέρασαν αυστηρό έλεγχο και είναι απόλυτα ασφαλή.

ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

Τα φαγητά που περιέχουν υδατάνθρακες  όπως τα δημητριακά, τα φρούτα, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα γαλακτοκομικά με χαμηλά λιπαρά πρέπει να συμπεριλαμβάνονται σε διαιτολόγιο ενός διαβητικού.
Όσον αφορά την γλυκαιμική απάντηση τους το σύνολο των υδατανθράκων και η σωστή κατανομή τους στα γεύματα είναι ποιο σημαντικά από την προέλευση τους ( αν είναι απλοί ή σύνθετοι)
Η κατανάλωση των φαγητών με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη μειώνει την μεγαγευματική γλυκαιμία, αλλά η μακροχρόνια χρήση του δεν επέφερε κανένα όφελος.
Η κατανάλωση της σουκρόζης δεν προκαλεί μεγαλύτερη γλυκαιμία από την ισοθερμιδική κατανάλωση αμύλου, οπότε η σουκρόζη και τα  φαγητά πλούσια σε αυτήν δεν πρέπει να απαγορεύονται  από άτομα με νοσογένεια του διαβήτη, απλώς η κατανάλωση της πρέπει να είναι στα μέτρα ενός υγιείς διαιτολογίου.
Οπώς και στο γενικό πληθυσμό έτσι και τα άτομα που πάσχουν από διαβήτη πρέπει να καταναλώνουν επαρκής ποσότητα φυτικών ινών.
Μη θρεπτικά γλυκαντικά συστατικά όπως η ασπαρτάμη είναι πλήρες ασφαλή προς κατανάλωση.
Η φρουκτόζη  και τα γλυκά πλούσια σε αυτή πρέπει να αποφεύγεται από διαβητικά άτομα, γιατί έχει αρνητική επίδραση στο λιπιδαιμικό προφίλ ενός διαβητικού
Τα άτομα που κάνουν ταχεία ινσουλίνη η προγευματική δόση της ινσουλίνης πρέπει να προσαρμόζεται στους υδατάνθρακες που θα καταναλωθούν στο γεύμα.
Τα άτομα που είναι σε mix σταθερή φόρμα της ινσουλίνης η ημερήσια  κατανάλωση των υδατανθράκων πρέπει να υπολογισθεί και να είναι σταθερή κάθε μέρα.

Το σύνολο των υδατανθράκων και των μονοακόρεστων λιπαρών οξέων πρέπει να αποτελεί 60-70% από συνολική ημερήσια ενεργειακή πρόσληψη. Όμως ανάλογα με το μεταβολικό προφίλ ενός ατόμου και στόχου απώλεια βάρος η πρόσληψη τους πρέπει να είναι εξατομικευμένη.

Πρωτεΐνη και διαβήτης.

Η   συνιστώμενοι δόση για κατανάλωση της πρωτεΐνης  κατά μέσο όρο κυμαίνεται στο 15-20 % της συνολικής  ημερήσιας ενεργειακής πρόσληψης, και το ποσοστό αυτό είναι αρκετά σταθερό για όλες της ηλικίες από βρέφος μέχρι και ηλικιωμένα άτομα. Παρατηρείται  ότι στα άτομα με διαβήτη   ανωμαλίες στο μεταβολισμό των πρωτεϊνών,  ανεπαρκή δράση της ινσουλίνης και στην ινσουλινοαντοχή είναι μικρότερες από στο μεταβολισμό της γλυκόζης. Όμως στα άτομα με διαβήτη τύπου 2 παρατηρείται ότι μία μέτρια υπεργλυκεμία συμβάλει στην αυξημένο καταβολισμό της πρωτεΐνης, κάτι το οποίο δείχνει ότι οι ανάγκες τους στην πρωτεΐνη είναι αυξημένες. Στα άτομα με διαβήτη τύπου 2 με μία συνηθισμένη ινσουλινοθεραπεία , όταν τα επίπεδα της γλυκόζης είναι κοντά στα φυσιολογικά, οι ανάγκες στην πρωτεΐνη του δεν διαφέρει με ένα υγιείς άτομο. Επειδή  όμως οι ενήλικές καταναλώνουν το λιγότερο 50 % περισσότερο πρωτεΐνη από ότι συνίσταται, τα άτομα με διαβήτη πρέπει να είναι προσεκτική στον πρωτεϊνικό υποσιτισμό από ότι υγιείς άτομα.
Η διατροφική πρωτεινική πρόσληψη πρέπει να είναι παρόμοια με άτομα με ή χωρίς νεφροπάθεια, άλλα  σε όλες τις μελέτες δείχνούν ότί  μόνο σε σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να υπέρβεί το 20 % της συνολικής ενεργειακής πρόσληψης. Η  μεγαλύτερη από 20 % πρόσληψη της πρωτεινης δεν παρατηρείται να συμβάλλει στην ανάπτυξη της διαβητικής νεφροπάθειας,  παρόλαυτά τα άτομα με διαβήτη δεν πρέπει να υπερβαίνουν την συνιστώμενη προσληψή της.
Ένα μεγάλο ποσοστό από μελέτεες σε υγειή άτομα και σε άτομα με ελεγχόμενο διαβήτη τύπου 2 δείχνουν ότι μετά από πρόσληψη της πρωτεινης δεν αυξάνεται η γλυκόζη στο αίμα. Παράλληλα, η πικ στα επίπεδα της γλυκόζης από πρόσληψη των υδατανθράκων είναι παρόμοιο αν καταναλωθούν σκέτοι υδατάνθρακες ή υδατάνθρακες μαζί με την πρωτεινη, πράγμά που δείχνει ότι η πρωτεινη δεν μειώνει την απορρόφηση των υδατανθράκων. Επίσης στα άτομα με διαβήτη τύπου 1 η αποκατάσταση της ευγλυκαιμίας  μετά την υπογλυκεμία  είναι παρόμοια αν πριν καταναλωθούν σκέτοι υδατάνθρακες ή υδατανθρακές μαζί με την πρωτεινη.
Η  επίδραση της πρωτεινης στον κανονισμό της ενεργειακής πρόσληψης, στο κορεσμό και στην μακροχρόνια απώλεια βάρος δεν είναι αρκετά σαφής ακόμη. Η μακροχρόνια δραστικότητα και ασφάλεια των διαιτών με υψηλό ποσοστό των πρωτεινών και χαμηλών υδατανθράκων παραμένει αγνωστός.

Διατροφικό λίπος και διαβήτης.

Λιπαρά οξέα και διατροφική χοληστερίνη

Βασικός διατροφικός στόχος στην πρόσληψη του λίπους είναι ο περιορισμός του κορεσμένου λίπος και της διατροφικής χοληστερίνης. Το κορεσμένο λίπος είναι ο καθοριστικός παράγοντας για την τιμή της κακής LDL χοληστερίνης. Επιπλέον, τα άτομα με διαβήτη εμφανίζουν μεγαλύτερη ευαισθησία στην διατροφική χοληστερίνη.

——————————————————————————–

Nutri – Care

Λ. Αλεξάνδρας 192β – Αμπελόκηποι

Λ. Ιασωνίδου 54β – Ελληνικό

Αρθρογράφος: Παπαδοπούλου Αναστασία, Κλινική Διαιτολόγος – Διατροφολόγος